Xuegos
y deportes tradicionales
Con motivu de les Xornaes
Culturales que se celebraron el xueves día 29 marzu nel Institutu Virgen de la
Luz, los alumnos pudieron participar nuna serie de deportes y xuegos
tradicionales asturianos.
A continuación vamos intentar
ufiertar una panorámica xeneral sobre esti tema tan interesante como a vegaes
desconocíu de los xuegos y deportes tradicionales asturianos.
El trabayu vinculáu a la tierra, ta nel
orixe la mayoría los deportes tradicionales asturianos: 
concursos d'afilar
la gadaña, de segar, de faer balagares...
Un d'ellos ye la Corta Troncos, qu'esiste en toles rexones madereres del mundu en
modalidaes más o menos asemeyáes. Hai delles variantes: con hachu, con tronzón
o sierra pa cortar árboles, y, la más espectacular, que ye subise enrriba un
troncu mangáu drechu y cortalu d' arriba abaxo, prácticao na más polos más
gallos.
L’Arrastre gües o
de caballos
ye tamién un trabayu, nesti casu ganaderu, fechu competición. Y hai que ver
güei esos enormes animales, cuasi desconocÍos nes zones urbanes y desaparecios
nel mediu rural dende la llegada'l tractor, cola so impresionante mole, xunto a
les pesaes cargues (hasta dos tonelaes) que lleguen a tirar.
Les
Carreres de Cintes a Caballu ye quiciás una vieya reminiscencia de los
famosos torneos medievales. Nesti deporte los xinetes han meter, al galope, la
so pica o llanza pel furacu l'arandela d'unes cintes colgaes a lo llargo d'un
cordel ente dos postes. La dificultá del xuegu y la espectacularidá de la
carrera los caballos faen d'esti deporte ún de los más prestosos.
El xeográfu romanu
Estrabón, nel sieglu primeru d'esta era, falaba de la llucha comu ún de los
deportes practicaos polos antiguos astures. El Baltu ye la modalidá más practicada de llucha asturiana, na que
los contrincantes tienen que garrase pela parte arriba del cuerpu, como
abrazándose, y tratar de baltar, de tirar el contrariu al suelu. Les normes son
firmes y controlen la agresividá los deportistes en tóu momentu. Ye una variedá
de llucha perantigua y ya nos capiteles románicos (ss.XI y XII) apaez
representáu esti tipu de llucha astur.
Otru deporte astur por escelencia ye'l Tiru'l Palu, onde dos persones miden
les sos fuerces sentáos nel suelu, xuntos pelos pies y garrando al mesmu tiempu
un palu. Pa ganar, el que más tire tien que llevantar al otru del suelu.
La Llave ye un xuegu de puntería nacíu en tiempu la
Revolución Industrial. El so orixe pudiere tar nuna llave de les emplegáes pa
xunir les travieses del ferrocarril colos raíles. Los obreros, nel fuelgu,
mangábenla drecha'n cualquier requexu y facíen puntería con ella, tirando-y
piedres o lo que tuvieren a manu.
Agora tirénse fiches de metal y según
onde-y den, valórase la puntuación. Esti deporte, apaecíu a lo primero en
Xixón, espardióse rapidamente per bona parte de la xeografía asturiana.
Otru deporte de
punteria y qu’emplega fiches de metal ye la
popular Rana. La Rana ye
tamién un xuegu popular espardíu per tola Península Ibérica. Y ye qu 'esisten
deportes autóctonos que son, a la vez, universales. Como el pulsu, les carreres
o les engarradielles, que nun necesiten esplicaciones.
El Llanzamientu Barra ye mui asemeyáu al llanzamientu
xabalina, la mayor diferencia ye que, nesti casu, emplégase una barra fierru o
aceru de les del trabayu. Tuvo estendíu per toa Asturies y bona parte de la
montaña lleonesa, y cuerre peligru d'estinción.
Otru deporte popular y tradicional estendíu
per bona parte del mundu ye'l Tiru
Cuerda, que llegó a ser olímpicu nes primeres Olimpiaes de la Era Moderna.
Aunque tien l'apariencia d'un xuegu de
neños, el Tiru con Gomeru fói un deporte que gozó tamién d'un fuerte punxu na
sociedá asturiana.
Pero el deporte asturianu por escelencia
ye'l Xuegu los Bolos, qu'estiéndese
per tolos conceyos del país astur. Desti xuegu esisten importantes variedaes.
Les más famoses y espardíes son: la Cuatriada, el Birle o Bolu Palma, el
Batiente y el Bolu Tinéu o Bolu Celta. Hai tamién delles variantes locales, que
se xueguen namás en determináu pueblu o llugar (Bolos de Somiedo, Bolos de
Cuideiru, Cuatrín d'Agones..) El Dexabolu ye la única na que, en cuenta tirar
con bola esférica, tirase con otru bolu.
|
Preparándose pa
tirar na Cuatriada |
Xugando a la
Batiente |
Esti ta “birlando” |
Tirando al Bolu Celta |
Los Bolos, que fueren deporte nacional
d'Asturies durante sieglos, cada vez se xueguen menos. Les boleres, qu'hai 50 o
60 años plagaben tola nuestra xeografÍa, hasta'l puntu de que nun había barriu
rural o villa ensin bolera, fueron dexándose pa prau. Pero a pesar del
abandonu, los Bolos, comu deporte de competición y espectáculo y comu
esparcimientu nos ratos d'ociu, resístense a desaparecer.